Jezioro to naturalny lub sztuczny zbiornik wodny na powierzchni ziemi, który nie jest połączony ani z morzem, ani z oceanem. W Polsce jeziora stanowią 1% powierzchni całego kraju i jest ich około 9300. Najwięcej z nich znajduje się na Pojezierzu Pomorskim, Pojezierzu Mazurskim, Pojezierzu Wielkopolskim i ma Polesiu Lubelskim. Są ciekawą atrakcją dla turystów oraz miejscem relaksu dla wędkarzy. Różnią się od siebie nie tylko długością, szerokością i głębokością, ale także rodzajem, najczęściej określającym ich pochodzenie.
Jeziora polodowcowe – charakterystyka i rodzaje
Jeziora polodowcowe powstały w zagłębieniach terenu, które utworzyły się poprzez działanie lodowca lub lądolodu. Większość z nich powstała podczas roztopienia się płatów lodu cofających się przed czołem lodowca. Znaczna liczba z nich otoczona jest stromymi krawędziami, które powstały wskutek osadzania się przez wody roztopowe materiału morenowego, piasku i żwiru. Zajmują obszar, który kiedyś objęty był zlodowaceniem północnopolskim, należącym do ostatnich zlodowaceń plejstoceńskich, czyli starszej epoki czwartorzędu, która trwała ponad 2,5 miliona lat. Występują głównie na obszarach nizinnych i tworzą skupiska, gromady, nazywane pojezierzami. Wyróżnia się kilka rodzajów jezior polodowcowych, są to:- jeziora karowe zwane też jeziorami cyrkowymi – charakterystyczny dla tych jezior jest ich kształt będący regularnym kołem z bardzo stromymi brzegami. Jeziora karowe są niewielkie, ale za to bardzo głębokie. Powstały w cyrku lodowcowym, czyli w miejscu gromadzenia się lodu lodowcowego. Przykładami jezior karowych w Polsce są Morskie Oko, Wielki Staw i Czarny Staw pod Rysami, który znajduje się w Tatrach;
- jeziora rynnowe – powstały przez wypełnienie obniżenia się rynny polodowcowej, przez co tworzą skupiska w kształcie ciągów w miejscu, w którym przebiegała. Rynny tworzyły się przez rzeki płynące pod lodem, a ich kierunek związany jest z morenami, które powstawały wzdłuż czoła lodowca. Przykłady jezior rynnowych w Polsce to Gopło, Hańcza, Jezioro Powidzkie;
- jeziora wytopiskowe – mają łagodne brzegi, niedużą głębokość i nieregularne kształty. Powstają w zagłębieniach pozostałych po wytopiskach, bryłach martwego lodu i klinach lodowych. W Polsce najpopularniejsze jezioro wytopiskowe to Jezioro Nidzkie znajdujące się w Krainie Jezior Mazurskich;
- jeziora morenowe – mają małą głębokość, za to dużą powierzchnię, a ich brzegi mają ciekawą, choć łagodną linię. Powstały w miejscu obniżenia pomiędzy dwoma morenami, czołową i denną. Przykładami jezior morenowych w Polsce są Mamry, Smreczyński Staw, który znajduje się Tatrach oraz Jezioro Niegocin w Krainie Wielkich Jezior Mazurskich;
- jeziora sandrowe – mają duże powierzchnie i są bardzo głębokie, powstały w na powierzchniach sandrowych, które znajdowały się w zagłębieniach po martwym lodzie.
Jeziora przybrzeżne – charakterystyka i rodzaje
Ten rodzaj jezior powstał w wyniku odcięcia się zatoki morskiej piaszczystą mierzeją. Brak dostępu do wody słonej znajdującej się w morzu sprawia, że po wielu latach woda w jeziorach przybrzeżnych staje się słodka. Są płytkie, ale ich powierzchnia bardzo duża. Wyróżniamy kilka rodzajów, które klasyfikujemy ze względu na pierwotną postać, z której przeobraziły się w jeziora:- jezioro lagunowe – jest to zbiornik wodny, który wcześniej tworzył lagunę, a więc część morza, która ułożona była wzdłuż wybrzeża i oddzielona barierą, jednak zachowywała połączenie z morzem na bardzo niedużym obszarze;
- jezioro limanowe – powstało wskutek oddzielenia się od morza płytkiej zatoki zwanej limanem, która utworzyła się z jaru, czyli doliny rzecznej o wydłużonym kształcie, stromych zboczach i wąskim dnie;
- jezioro deltowe – powstało na obszarze ujścia rzeki do morza, w obniżeniu między jej odgałęzieniami. Są płytkie, często stają się lądem przez proces zatorfiania.
Jeziora krasowe – charakterystyka
Jeziora krasowe w Polsce znajdziemy na Polesiu Lubelskim, a dokładniej na Pojezierzu Łęczyńsko-Włodawskim. Powstają one w zagłębieniach, które utworzyły się wskutek różnych przyczyn, takich jak:- zapadnięcie się skał wapiennych lub gipsowych
- wyścielenie osadami dna leja krasowego inaczej zwanego wertepem krasowym, który jest naturalną formą ukształtowania powierzchni ziemi
- podniesienie się zwierciadła wód, które zalegają pod ziemią
- niedostateczne odwodnienie kotlinowego zagłębienia, tak zwanego polja.